« نشانه‌ی لای کتاب | Main | تولد یک سایت »

هابیل و قابیل

Cassandra’s Dream ـ که به‌نظرم بهتر است اسمش را همین‌طور دست‌نخورده به‌کار ببریم و «رویای کاساندرا» ترجمه‌ش نکنیم ـ ادامه‌ی منطقی «امتیاز نهایی» (Match Point) است. با این تفاوت که در این داستان، وودی آلن تلخ‌تری را می‌بینیم. آلن اگر در «امتیاز نهایی» به اسم شانس و اقبال، نقش اولش را نجات می‌داد، در اینجا به وسوسه‌ی نجات قهرمان‌هایش توجهی نمی‌کند و تا ته تلخی ذهنش پیش می‌رود.
اصلاً اگر آن نیمه‌ی تراژیک «ملیندا و ملیندا» را بگذارید کنار «امتیاز نهایی» و شعار تبلیغاتی Cassandra’s Dream را هم به آنها بچسبانید (تا کجا برای تحقق رویاهایت پیش می‌روی؟) می‌توانید تصویر واضحی از دنیای ذهنی تازه‌ی آلن را ترسیم کنید؛ یک دنیای گزنده که آدم‌هایش بین اخلاق و غرایز درگیرند. و همین دنیای تازه است که فیلم‌های جدید او را ـ منهای Scoop ـ خلق می‌کند.

این مسیر تازه در سینمای وودی آلن، چند نشانه‌ی واضح دیگر هم، غیر از مضمون، دارد. اولین‌اش لندن (یا اروپا؟) است. اصلاً همان‌قدر که تصور و ذهنیت‌مان از لندن دهه‌ی 60 را مدیون آنتونیونی و Blow Up ایم، لندن این سال‌ها را باید در فیلم‌های موخر آلن پیدا کنیم. شهری که انگار آلن در تصاویرش با آن عشق‌بازی می‌کند، با هوای همیشه گرفته‌ش، با خیابان‌های باریک و تنگش و با حومه‌ی دل‌ربایش.
نکته‌ی دیگر سینمای تازه‌ی آلن، ایجازش در روایت است. به‌طرز آشکار و عامدانه‌ای، او هیچ چیز اضافه‌ای در مسیر روایت‌ش ندارد. حتی داستان‌های فرعی و کناری را هم تا جایی که نیاز دارد، پیش می‌برد و سنگ‌دلانه آنها را از میانه‌ها قطع می‌کند تا خط اصلی داستان را گم نکند. این نکته وقتی بیشتر به چشم می‌آید که به‌خاطر بیاوریم دیگر آن شخصیت وراج فیلم‌هایش ـ که خودش نقش آنها را بازی می‌کرد ـ در دنیای تازه‌ی وودی آلن حضور ندارد.

Cassandra’s Dream هم محصول همین دنیای ذهنی تازه‌ی وودی آلن است و با اینکه آن را دوست دارم، ولی Match Point را فیلم کامل‌تری می‌دانم. شاید به این خاطر که قلاب داستان Match Point محکم‌تر است و بیشتر ذهن را درگیر می‌کند. شاید به‌خاطر موضوع خیانت که در آن فیلم هست و در این یکی، خیلی کمرنگ حضور دارد و سریع محو می‌شود. به‌همین خاطر هم هست که در کاساندرا ستایش‌های کمتری نثار آلن شده است، اما به جرات می‌توان گفت که وودی آلن جدی‌ترین کارگردان «اروپایی»‌ این سال‌هاست.